Avrupa Birliği’nde aşırı hava ve iklim olaylarının 1980-2024 dönemindeki faturası 822 milyar euroya ulaştı. Zararın 208 milyar euroluk bölümü yalnız son dört yılda oluşurken, düşük sigorta oranı kamu bütçeleri üzerindeki baskıyı büyütüyor.
Avrupa’da sıcak hava dalgaları, seller, fırtınalar, kuraklık ve orman yangınlarının ekonomik faturası giderek ağırlaşıyor. Avrupa Çevre Ajansı’nın verileri, yalnız fiziksel varlıklarda oluşan kaybın 1980 ile 2024 arasında 822 milyar euroyu bulduğunu ortaya koydu.Üstelik zararın artış hızı son yıllarda belirgin biçimde yükseldi. Kamu bütçeleri savunma harcamaları, yaşlanan nüfus ve yüksek borç yüküyle mücadele ederken, iklim kaynaklı afetlerin giderek daha sık tekrarlanması yeni bir mali risk oluşturuyor.Son dört yılda 208 milyar euro kayıp822 milyar euroluk toplam zararın 208 milyar euroluk bölümü 2021-2024 döneminde meydana geldi. Başka bir ifadeyle yaklaşık 45 yıllık toplam faturanın dörtte biri yalnızca son dört yılda ortaya çıktı.Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre yıllık ortalama ekonomik kayıp 1980’lerde 8,6 milyar euro seviyesindeyken 2010-2019 döneminde 19,7 milyar euroya, 2020-2024 döneminde ise 44,9 milyar euroya çıktı.2021’de zarar 65,2 milyar euro, 2022’de 57,7 milyar euro, 2023’te 45,1 milyar euro ve 2024’te 40,4 milyar euro olarak hesaplandı. Son dört yılın tamamının, 1980’den bu yana en yüksek yıllık kayıpların görüldüğü beş yıl arasına girmesi dikkat çekti.Üstelik 822 milyar euroluk hesap 2024 sonunda bitiyor. Dolayısıyla Avrupa’nın bu yaz yaşadığı aşırı sıcaklıklar ve orman yangınlarının yanı sıra 2025 ve 2026’daki diğer afetler bu rakama dahil değil.En büyük faturayı seller çıkardıEkonomik kayıpların en büyük bölümünü seller oluşturdu. 1980-2024 dönemindeki toplam zararın yüzde 47’si sellerden, yaklaşık yüzde 27’si ise fırtına, yıldırım ve dolu gibi meteorolojik olaylardan kaynaklandı.Sıcak hava dalgalarının payı yaklaşık yüzde 18 olurken kalan bölüm kuraklık, orman yangınları, aşırı soğuklar ve don olaylarından oluştu.Zararın dağılımında birkaç büyük afetin belirleyici olması da dikkat çekiyor. En yüksek maliyetli olayların yüzde 5’i toplam ekonomik kaybın yüzde 59’una yol açarken, olayların yalnız yüzde 1’i zararın yüzde 37’sini oluşturdu.Mutlak rakamlarla en yüksek ekonomik kayıpların Almanya, İtalya, Fransa ve İspanya’da meydana geldiği belirtiliyor. Avrupa’nın güneyindeki ülkeler sıcaklık, kuraklık ve yangın riskleriyle karşı karşıya kalırken Orta ve Batı Avrupa’da seller kamu bütçelerine ağır yük bindirebiliyor.Sigorta açığı faturayı devlete taşıyorSorunun kamu maliyesi açısından kritik hale gelmesinin arkasında düşük sigorta oranları bulunuyor. Avrupa’daki iklim kaynaklı kayıpların büyük bölümü özel sigorta tarafından karşılanmadığı için büyük afetlerin ardından maliyetin önemli kısmı devletlerin üzerine kalıyor.Almanya’da 2021’de yaşanan büyük sellerin ardından düşük sigorta kapsamı nedeniyle kamu kaynaklarından yaklaşık 30 milyar euro ayrılması gerekti. İspanya’da 2024’te meydana gelen sellerin yeniden inşa maliyetinin ise 2024-2026 döneminde ülke ekonomisinin yaklaşık yüzde 0,7’sine ulaşabileceği hesaplanıyor.Euro Bölgesi’nde kamu açıklarının halihazırda GSYH’nin yaklaşık yüzde 3’ü seviyesinde bulunması, yeni afet harcamalarının bütçelerde başka alanlardan tasarruf yapılmasına veya borçlanmanın artırılmasına yol açabileceği endişesini güçlendiriyor.Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch de iklim felaketlerinin artık tek seferlik bütçe şokları olarak değerlendirilmesinin zorlaştığına dikkat çekiyor. Afetlerin daha sık tekrarlanması, özellikle mali hareket alanı dar ülkelerde harcama tercihlerini zorlaştırabilir.Avrupa ortak sigorta modeli arıyorArtan maliyetler Avrupa Birliği’ni sigorta ve afet finansmanı konusunda yeni çözümler aramaya yöneltti. Avrupa Merkez Bankası, doğal afet risklerinin özel sektörle kamu arasında paylaşılmasını sağlayacak AB çapında ortak bir reasürans sistemi kurulmasını önermiş durumda.Modelde özel sigorta şirketlerinin taşıdığı risklerin daha geniş bir havuzda paylaşılması ve büyük afetlerde kamu finansmanını destekleyecek ortak bir Avrupa fonunun devreye girmesi değerlendiriliyor.Portekiz, 2026 başındaki büyük sellerin ardından konutlar için zorunlu afet sigortası ile dayanışma fonu oluşturmayı planlarken Yunanistan da turizm bölgelerindeki su ve enerji altyapısını iklim risklerine karşı güçlendirmeye çalışıyor.Avrupa Komisyonu’nun da yıl sonuna kadar iklim kaynaklı sigorta açığını azaltmaya yönelik yeni önlemler açıklaması bekleniyor. Ancak veriler, Avrupa’nın karşı karşıya olduğu maliyetin yalnız çevre politikalarının değil, kamu borcu ve bütçe politikalarının da giderek daha önemli bir parçası haline geldiğini gösteriyor.
