TCMB'den net hata ve noksanda kritik değişim: 57,8 milyar dolarlık tutar yeniden hesaplandı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ödemeler Dengesi İstatistikleri'nde yer alan Net Hata ve Noksan (NHN) kaleminde kritik değişime gitti. Finans hesabında yapılan üç revizyonun Ocak 2014-Mayıs 2026...Devamı için tıklayınız
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ödemeler Dengesi İstatistikleri'nde yer alan Net Hata ve Noksan (NHN) kalemine ilişkin kapsamlı bir analiz yayımladı. Analizde, finans hesabında yapılan üç revizyonun NHN'nin son dönemdeki negatif seyrinin önemli bir bölümünü açıkladığı ve daha önce kayıtlara NHN olarak yansıyan bazı işlemlerin ekonomik niteliğine uygun finans hesabı kalemlerine taşındığı belirtildi. NHN'DEKİ NEGATİF SEYRİN NEDENİ ARAŞTIRILDI TCMB'nin blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlanan 'Finans Hesabı Revizyonları ve Net Hata ve Noksan'a Etkileri' başlıklı analiz, Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğü'nde görev yapan Murat Topkaya, Barış Babaoğlu, Kerem Önde ve Özgecan Çatalçam tarafından hazırlandı. Analizde, Ödemeler Dengesi İstatistikleri'nin son yıllarda en çok gündeme gelen kalemlerinden birinin NHN olduğu ifade edildi. 2021-2022 yıllarında yüksek pozitif değerler alan kalemin 2023'ten itibaren belirgin şekilde negatif seyretmesinin, kayıtlara girmeyen dış ticaret işlemleri ile finansal hesaplardaki ölçüm ve kapsam boşluklarına ilişkin soru işaretleri oluşturduğu aktarıldı. TCMB, farklı veri kaynaklarından elde edilen verilerde değerleme, ölçme, sınıflandırma ve kayıt zamanı farklılıkları oluşabildiğini belirtti. Bu farkların NHN kalemine kalıntı olarak yansıdığı, dolayısıyla NHN'nin yalnızca cari işlemlerdeki ölçüm eksikliklerinden değil, Finans Hesabı'ndaki bazı işlemlerin kayıtlara eksik yansımasından da kaynaklanabileceği kaydedildi. ÜÇ FİNANS HESABI REVİZYONU YAPILDI Analizde, Haziran 2026 Ödemeler Dengesi İstatistikleri kapsamında yapılan üç Finans Hesabı revizyonunun NHN'deki değişimde önemli rol oynadığı belirtildi. İlk revizyon, Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışı mevduat varlıklarının hesaplanmasına yönelik gerçekleştirildi. Daha önce kullanılan Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verilerinin ülke kapsamındaki sınırlılıklar ve yerleşiklik bilgisinin bazı durumlarda doğru belirlenememesi nedeniyle oluşan ölçüm sorunlarını azaltmak amacıyla, yurt içi yerleşik gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketlerinde SWIFT verileri kullanılmaya başlandı. Bu uyarlamanın Ocak 2023-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi eksi 13,3 milyar dolar olarak hesaplandı. TCMB, bu tutarın yeni bir kaynak çıkışını değil, daha önce NHN'ye yansıyan hareketlerin doğru kalemde gösterilmesini ifade ettiğini vurguladı. İkinci revizyon ise finansal türev işlemlerinden doğan kar ve zararların hesaplanmasına ilişkin oldu. Swap, forward ve opsiyon gibi işlemlerde ortaya çıkan kar ve zararların Finans Hesabı'ndaki Finansal Türevler kaleminde gösterilmesi amacıyla yeni bir hesaplama altyapısı oluşturuldu. Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine dayanan sözleşme bazlı hesaplama altyapısıyla 2014 yılından itibaren söz konusu işlemler yeniden hesaplandı. Revizyonun Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi 6,5 milyar dolarlık net zarar olarak belirlendi. Üçüncü revizyon ise yurt içi yerleşiklere ait döviz banknotlarının, yani efektifin, bankacılık sistemine giriş ve çıkışlarının kaynağına göre ayrıştırılmasını kapsadı. TCMB, bankacılık sistemindeki her efektif hareketinin dış ekonomik işlem anlamına gelmediğini belirterek, yerleşiklerin sistem dışında tuttukları dövizleri bankaya yatırması veya bankadan çekmesinin yurt dışı yerleşiklerle işlem oluşturmadığını bildirdi. 2021'den itibaren kullanılan modelle seyahat harcamaları ve sınır ticaretiyle açıklanabilen hareketler yurt dışı kaynaklı kabul edilirken, model ile gerçekleşen hareket arasındaki fark yurt içi kaynaklı efektif hareket olarak değerlendirildi. Bu revizyonun ilgili dönemdeki birikimli NHN'yi değiştirmediği, ancak dönemsel NHN dalgalanmalarını mutlak değer olarak dengelediği belirtildi. BİRİKİMLİ NHN 34,3 MİLYAR DOLARDAN 14,5 MİLYAR DOLARA GERİLEDİ Üç revizyonun toplam etkisine ilişkin değerlendirmede, Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde birikimli NHN'nin eksi 34,3 milyar dolardan eksi 14,5 milyar dolara gerilediği ve sıfır çizgisine yaklaştığı bildirildi. TCMB, revizyonların tek yönlü olmadığını belirterek, 2021-2022 dönemindeki yüksek pozitif NHN'yi aşağı, 2023-2025 dönemindeki negatif NHN'yi ise yukarı çektiğini ifade etti. Revizyon öncesi ve sonrası serilerin en belirgin ayrıştığı 2023-2026 döneminde eksi 57,8 milyar dolara ulaşan NHN, revizyon sonrasında eksi 23,5 milyar dolar olarak gerçekleşti. Böylece son dönemdeki negatif birikimin yarıdan fazlasının kaynağının tespit edildiği ve ilgili Finans Hesabı kalemlerine taşındığı belirtildi. Ancak 2026'nın ilk beş ayında NHN'nin revizyon sonrasında da görece yüksek negatif düzeyde olduğu, bu döneme ilişkin verilerin henüz geçici olması nedeniyle kesin veriler açıklandığında daha sağlıklı değerlendirme yapılabileceği kaydedildi. CARİ AÇIK DEĞİŞMEDİ TCMB analizinde, yapılan revizyonların Cari İşlemler Hesabı'nı değiştirmediğinin de altı çizildi. Daha önce NHN'ye yansıyan bazı tutarların ekonomik niteliklerine uygun Finans Hesabı kalemlerinde gösterildiği belirtildi. Buna göre cari açık aynı kalırken NHN'nin mutlak büyüklüğünün azalması, NHN'nin önemli bir bölümünün Finans Hesabı'ndaki kapsam, sınıflandırma, değerleme ve kayıt zamanı farklılıklarından kaynaklandığını ortaya koydu. TCMB, söz konusu değişimin yeni bir kaynak girişini veya çıkışını ifade etmediğini, gerçekleşmiş işlemlerin doğru kalemler altında kaydedilmesini sağladığını belirtti. Analizde, NHN'nin tamamının cari işlemler açığına eklenmesinin Finans Hesabı kaynaklı ölçüm farklarının dış ticaretle ilişkilendirilmesine ve yanıltıcı çıkarımlara yol açabileceği değerlendirmesi yapıldı.
