İsrail-ABD'nin İran operasyonları sonrası Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik krizi ve Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları, küresel motorin arzını tehdit etmektedir. Rusya'nın motorin ihracatını durdurması ve rafinerilerdeki üretim kesintileri, petrol fiyatlarından daha ciddi bir sorun oluşturmakta, dünya ekonomisini doğrudan etkilemektedir.
İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a yönelik operasyonlarının ardından Körfez bölgesinde yaşanan güvenlik krizi, dünyada en kritik enerji koridorlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı uluslararası gündemin ön sırasına taşımıştır. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin ve sıvılaştırılmış doğal gazın önemli bölümünün bu kanaldan geçmesi, bölgedeki askeri gerilimi enerji piyasaları açısından kritik hale getirmiştir. Tanker trafiğindeki yavaşlamalar, ham petrol, motorin, jet yakıtı ve petrokimya ürünlerinin sevkiyatında ciddi aksamalara yol açmaktadır. Ancak uzmanlar, petrol fiyat artışlarından daha büyük riskin rafine ürün arzında ortaya çıkabileceğini değerlendirmektedir.
Küresel enerji piyasasını sarsan ikinci gelişme Rusya'da meydana gelmiştir. Ukrayna'nın son dönemde Rusya'nın en büyük rafinerilerine düzenlediği uzun menzilli insansız hava aracı saldırıları, ülkenin üretim kapasitesini önemli ölçüde hasara uğratmıştır. Özellikle Omsk tesisindeki üretim durması ve diğer rafinerilerde meydana gelen hasar, yalnızca Rus iç pazarını değil, küresel motorin ticaretini de doğrudan etkilemeye başlamıştır.
Saldırıları müteakiben Moskova yönetimi, olası yakıt kıtlığını önlemek amacıyla motorin ihracatını geçici olarak durdurmuştur. Rus hükümeti, savaş şartlarında askeri birliklerin ve iç pazarın ihtiyaçlarını öncelik olarak belirtmiş, mevcut üretimin büyük kısmının ülke içinde tutulacağını açıklamıştır. Uygulama temmuz ayı sonuna kadar devam edecek olup, bu karar sonrasında Avrupa motorin marjları rekor seviyelere yükselmiştir.
Bugünkü kriz, klasik petrol krizlerinden farklı bir seyir izlemektedir. Ham petrol üretiminin tamamen durması yerine, rafinerilerde motorin üretiminin sekteye uğraması, küresel ekonomi açısından daha yüksek risk oluşturmaktadır. Ağır taşımacılık, lojistik, tarım, sanayi, madencilik, elektrik üretimi ve askeri araçlar motorine bağımlı olduğundan, yaşanacak arz sıkıntısı tedarik zincirinin her halkasını etkileme potansiyeline sahiptir. Reuters analizlerine göre motorin, küresel petrol tüketiminin en büyük payını oluşturmaya devam etmektedir.
Rusya, ABD'nin ardından dünyanın en büyük motorin ihracatçılarından biri konumundadır. Geçen yıl başta Avrupa, Türkiye, Brezilya ve Afrika ülkeleri olmak üzere çok sayıda pazara milyonlarca ton motorin sevkiyatı gerçekleştiren Rusya'nın deniz yoluyla yapılan ihracatı saldırılar öncesinde dahi dikkat çekici şekilde gerilemiştir. Son veriler, haziran ayında ihracatın yaklaşık 1,8 milyon tona düştüğünü göstermekte, bu rakam bir önceki aya kıyasla yüzde 39, geçen yılın aynı dönemine kıyasla ise yüzde 46'lık bir düşüşü ifade etmektedir.
Türkiye'de faaliyet gösteren bazı büyük akaryakıt şirketleri, olası küresel arz sıkışıklığına karşı hazırlık almaya başlamıştır. Sektör kaynaklarına göre, özellikle çok markalı bayilere yönelik toptan motorin satışlarında daha kontrollü bir dağıtım modeli üzerinde çalışmalar yürütülmektedir. İstasyon pompalarındaki bireysel satışların sürdürülmesi hedeflenirken, ticari ve toplu satışlarda geçici sınırlamalar gündeme gelebilecektir. Sektör temsilcileri, bu uygulamaların tamamen tedbir amaçlı olduğunu ve uluslararası piyasadaki gelişmelere göre şekilleneceğini belirtmektedir.
Enerji uzmanları, Hürmüz Boğazı'nda meydana gelecek her güvenlik riskinin yalnızca Körfez ülkelerini değil, Avrupa'dan Asya'ya tüm ekonomileri etkileyeceğini vurgulamaktadır. Tanker trafiğinin yavaşlaması, artan sigorta maliyetleri ve uzayan teslimat süreleri, rafinerilerin ham petrol tedarikini, petrokimya sanayisini ve akaryakıt dağıtım zincirini doğrudan baskı altına almaktadır. Uluslararası analizler, mevcut krizin küresel enflasyonu yeniden yukarı çekebileceği konusunda uyarı vermektedir.
Önümüzdeki dönemde enerji piyasalarında asıl belirleyici unsur petrol fiyatlarından çok motorin arzı olacaktır. Güney'deki Hürmüz Boğazı'ndaki jeopolitik gerilim ile kuzey'deki Rus rafinerilerine yönelik saldırılar eşzamanlı olarak küresel enerji sistemini baskı altına almakta, akaryakıt sektöründe ihtiyatlı stok yönetimi ve kontrollü satış politikaları ön plana çıkmaktadır. Küresel piyasalardaki gelişmelerin motorin fiyatları ve tedarik zinciri üzerinde daha belirgin etkiler oluşturabileceği öngörülmekte, ancak şu aşamada yaygın bir fiziksel kıtlığın başladığı resmi olarak doğrulanmamıştır.
