Azak Denizi'ndeki geçiş kısıtlamaları buğday fiyatlarını yükseltiyor
Rusya'nın tahıl ihracatının dörtte birinin geçtiği Azak Denizi'nde güvenlik gerekçesiyle uygulanan gemi geçiş kısıtlamaları, küresel buğday piyasalarında arz endişelerini artırdı. Avrupa'da buğday fiyatları son altı haftanın en yüksek seviyesine ulaştı. Kısıtlamaların uzaması halinde uluslararası vadeli işlem piyasalarında fiyatlarda yeni artışlar yaşanması bekleniyor.
Rusya'nın tahıl ihracatında kritik rol oynayan Azak Denizi'nde güvenlik gerekçesiyle uygulanan gemi geçiş kısıtlamaları, küresel buğday piyasasında arz kaygılarını artırdı. Ticari gemiler Azak Denizi içinde hareket edebilmesine rağmen, Kerç Boğazı üzerinden Karadeniz'e çıkış ve Azak-Don Kanalı aracılığıyla Don Nehri'ne geçişler yasaklanmıştır.
Kısıtlamaların uygulanması, 10 Temmuz'da Azak Denizi'nde bulunan 13 Rus gemisine yönelik saldırıların ardından başladı. Saldırıya maruz kalan gemilerin 10'u tankerlerden oluşuyordu. Rus makamları resmi açıklama yapmamakla birlikte, kısıtlamalar taşımacılık ve enerji sektöründe faaliyet gösteren şirketlere sözlü olarak iletilmiştir.
Azak Denizi'ndeki olaylar Avrupa buğday piyasasında hızlı tepkiye neden oldu. Euronext'te işlem gören buğday vadeli kontratları başlangıçta yüzde 4 oranında yükselişle son altı haftanın zirve seviyesine ulaştı. Takip eden işlem gününde kâr satışlarıyla hafif gerileşmesine karşın, Rus ihracat akışındaki olası aksamalar nedeniyle düşüş sınırlı kalmıştır.
Rusya, dünyanın en büyük buğday ihracatçıları arasında yer alırken, aynı zamanda küresel ayçiçeği yağı ticaretinde de önemli bir tedarikçi konumundadır. Rostov ve Krasnodar bölgeleri Azak Denizi çevresinde konumlanan Rusya'nın ana tahıl üretim merkezleridir. Ülkenin toplam tahıl ihracatının yaklaşık dörtte biri Azak Denizi üzerinden sevk edilmektedir.
Rusya'nın temmuz ayındaki tahıl ihracatı yaklaşık 2,3 milyon ton seviyesinde kalması beklenmektedir. Haziran ayında 2,7 milyon ton tahıl ihraç eden ülke, yoğun dönemlerde aylık 5 milyon tonu aşan sevkiyat gerçekleştirmektedir. Güney bölgelerdeki yeni sezon hasadı başlamış olmakla birlikte, serin hava koşulları nedeniyle ürünler henüz ihracat limanlarına tam olarak ulaşmamıştır. Hasadın geç başlaması, ihracatçılara Azak Denizi dışındaki limanlara yönelmek için zaman kazandırmaktadır.
Uzmanlar, Azak Denizi'ndeki geçişlerin birkaç hafta boyunca ciddi kısıtlama altında kalması halinde Rusya'nın ihracat akışında önemli bozulmalar yaşanabileceğini belirtmektedir. Kısıtlamaların uzaması durumunda, uluslararası vadeli işlem piyasalarında ve liman teslim buğday fiyatlarında yukarı yönlü hareket görülebileceği değerlendirilmektedir. Bunun aksine, ihraç edilemeyen ürünlerin Rusya iç piyasasında birikmesi, ülke içindeki tahıl fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir. Kısa vadede sevkiyatların Novorossiysk Limanı'na kaydırılması mümkün görülmekle birlikte, uzun süreli kısıtlamalar halinde alıcıların Romanya, Bulgaristan ve Batı Avrupa'daki tedarikçilere yönelmesi beklenmektedir.
Türkiye ithal ettiği buğdayı işleyerek un ve çeşitli tahıl ürünleri ihraç eden önemli ülkeler arasında bulunduğundan, Karadeniz kaynaklı buğday fiyatlarındaki dalgalanmalar yakından takip edilmektedir. Azak Denizi'ndeki kısıtlamaların Türkiye'de ekmek ve un fiyatlarına doğrudan yansıyacağını söylemek için henüz erken olmakla birlikte, olası etkilerin boyutu uygulamanın süresi, alternatif limanların kapasitesi, döviz kurları ve iç piyasadaki stok seviyelerine bağlı olacaktır. Şu ana kadar küresel tahıl ticaretinde büyük çaplı bir kesinti yaşanmamıştır, ancak kritik ihracat rotasındaki belirsizliğin devamı, dünya gıda fiyatları için yeni bir risk faktörü oluşturmaktadır.
