Azak Denizi'ndeki geçiş kısıtlamaları buğday fiyatlarını yükseltti
Azak Denizi'nde güvenlik gerekçesiyle uygulanan gemi geçiş kısıtlamaları Rusya'nın tahıl ihracatının dörtte birini etkilemektedir. Bu durum küresel buğday piyasalarında fiyat artışına neden olmuş, Euronext'te buğday kontratları altı haftanın en yüksek seviyesine çıkmıştır. Kısıtlamaların devamı halinde tedarik baskısı artarak küresel gıda fiyatlarına yeni bir risk oluşturabilir.
Azak Denizi'nde güvenlik gerekçesiyle uygulanan gemi geçiş kısıtlamaları yeni haftada da devam etmektedir. 10 Temmuz'da Azak Denizi'ndeki 13 Rus gemisine düzenlenen saldırının ardından başlatılan kısıtlamalar, Rusya'nın tahıl ihracatının yaklaşık dörtte birinin geçtiği bu kritik rotada yeni bir tedarik endişesi yaratmıştır.
Sektör kaynaklarına göre ticari gemiler Azak Denizi içerisinde hareket edebilmekle birlikte, Kerç Boğazı ve Azak-Don Kanalı üzerinden giriş-çıkışları yasaktır. Saldırıya uğrayan 13 gemiden 10'unun tanker olduğu belirtilmektedir. Rus makamları resmi duyuru yayımlamasa da, kısıtlamaların taşımacılık ve enerji sektörü şirketlerine sözlü olarak bildirildiği ifade edilmektedir.
Azak Denizi'ndeki geçiş kısıtlamalarının haberinin ardından Avrupa buğday piyasasında sert fiyat hareketleri yaşanmıştır. Euronext'te işlem gören buğday kontratları ilk tepkiyle yüzde 4'e kadar yükselerek altı haftanın zirvesini görmüştür. Fiyatlar yeni haftanın ilk işlem gününde kâr satışlarıyla gerilemişse de, Rus tahıl ihracatında yaşanabilecek aksamalara ilişkin endişeler kayıpları sınırlandırmıştır.
Rusya dünyanın en büyük buğday ihracatçısı olup, aynı zamanda küresel ayçiçeği yağı ticaretinin başlıca tedarikçileri arasında yer almaktadır. Ülkenin önde gelen tahıl üretim bölgeleri olan Rostov ve Krasnodar, Azak Denizi çevresinde bulunmaktadır. Azak Denizi üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatlar Rusya'nın toplam tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 25'ini oluşturmaktadır. Kısıtlamaların birkaç hafta sürmesi halinde küresel tahıl akışında belirgin bir bozulma yaşanması beklenmektedir.
Rusya'nın temmuz ayındaki tahıl ihracatı yaklaşık 2,3 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Haziran ayında 2,7 milyon ton olan ihracat, yoğun sevkiyat yapılan aylarda 5 milyon tonu aşmaktadır. Güney bölgelerde başlayan yeni sezon hasadı serin hava nedeniyle gecikmiş, ürünler henüz ihracat limanlarına ulaşmamıştır. Bu gecikilme ihracatçılara sevkiyatlarını alternatif limanlara yönlendirmek için yaklaşık 10 günlük bir zaman kazandırmaktadır.
Uzmanlar, birkaç hafta sürecek tam bir kapanmanın Rusya'nın ihracat akışını önemli ölçüde bozabileceğini belirtmektedir. Böyle bir senaryoda uluslararası vadeli işlem fiyatları ile liman teslim buğday fiyatlarının yükselmesi beklenmektedir. İhraç edilemeyen ürünlerin iç piyasada birikmesi ise Rusya'da tahıl ve ayçiçeği fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir. Kısa vadede sevkiyatların Novorossiysk Limanı'na kaydırılması mümkün görülmektedir.
Türkiye, ithal buğdayı işleyerek un ve diğer tahıl ürünleri ihraç eden önemli üretim merkezleri arasında bulunmaktadır. Bu nedenle Karadeniz kaynaklı buğday fiyatları, navlun maliyetleri ve teslimat sürelerindeki değişiklikler yakından takip edilmektedir. Azak Denizi'ndeki kısıtlamanın iç piyasadaki ekmek ve un fiyatlarına doğrudan yansıyıp yansımayacağını belirlemek için henüz erken olmakla birlikte, kısıtlamanın süresi, alternatif limanların kapasitesi, döviz kuru ve iç piyasa stokları olası etkilerin büyüklüğünü belirleyecektir. Kritik rotadaki belirsizliğin uzaması, küresel gıda fiyatları açısından yeni bir risk başlığı oluşturabilir.
