Ortadoğu Krizi Avrupa'da Jet Yakıtı Krizine Dönüştü
Şubat ayında başlayan Ortadoğu çatışmaları sonrasında Avrupa'da jet yakıtı arzında ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır. Bölgenin belirsizliği ve Hürmüz Boğazı'nın geçiş riskinin artması nedeniyle Avrupa'nın petrol stoklarının kritik seviyeye düştüğü belirtilmektedir. AB ülkeleri, Kanada gibi alternatif kaynaklara yöneliş yaparak krizin derinleşmesini engellemeyi başarmışlardır.
ORTADOĞU KRİZİ VE ENERJİ GÜVENLİĞİ
Şubat ayının sonunda Ortadoğu'da başlayan çatışmalar, küresel enerji piyasalarında ciddi belirsizlikler yaratmıştır. Yaşanan savaş tehdidi özellikle Avrupa'nın enerji güvenliğini tehlikeye atmıştır. Avrupa, jet yakıtı talebinin yüzde 25-30'unu Basra Körfezi'nden karşılamaktadır. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, Nisan ayında Avrupa'nın altı haftalık jet yakıtı stoğuna sahip olduğunu belirterek durumu "tarihin en büyük enerji güvenliği tehdidi" olarak nitelendirmiştir.
KRİZİN İLK ETKİLERİ
Krize ilk tepkiler kısa sürede görülmeye başlamıştır. Almanya'nın en büyük havayolu şirketi Lufthansa, 21 Nisan'da yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla Mayıs ve Ekim ayları arasında 20 bin uçuşu iptal edeceğini duyurmuştur. Söz konusu iptaller, havayolu sektörünün krizi ne denli ciddiye aldığını göstermektedir.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE OLUŞAN AÇIK
Dünyada deniz yoluyla taşınan petrol ve sıvılaştırılmış doğalgazının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, savaş başlamadan önce kritik öneme sahipti. Boğaz kısmen yeniden açılmış olmakla birlikte, Temmuz ayında her iki tarafın saldırıları nedeniyle ateşkes yeniden tehdit altına girmiştir. Reuters'ın Energy Aspects'e dayandırdığı verilerine göre, üçüncü çeyrekte Avrupa'da günlük yaklaşık 600 bin varil arz açığı beklenmektedir. Aynı dönemde ABD'de 116 bin varil arz fazlası, Asya-Pasifik bölgesinde ise 425 bin varil arz fazlası öngörülmektedir.
KRİTİK STOK SEVİYESİ
Haziran ayı başında Avrupa'daki stoklar 38 milyon varil seviyesindeyken, ABD'de bu rakam 99 milyon varildir. Reuters hesaplamalarına göre, mevcut seviye Avrupa'da talep karşılayacak 30 günden az bir stoğa işaret etmektedir. Bu da başlıca jet yakıtı pazarları arasında en dar stok seviyesi anlamına gelmektedir. Mayıs ayı sonu verilerine göre jet yakıtı stoklarının bir önceki yıla kıyasla yüzde 10 daha yüksek olmasına rağmen, rafineri üretimindeki yüzde 30 artış da yalnızca bir aylık bir tolerans payı sağlamaktadır.
AB'NİN CİDDİ UYARILARI
Avrupa Komisyonu, durumun daha da kötüleşebileceğini kabul etmiş, AB Enerji Komiseri Dan Jorgensen'in açıklamalarında blokun yaz tatili sesonunun sonuna doğru jet yakıtı stoklarında daralma yaşanacağını bildirmiştir. Komiser, gerekirse Brüksel'in ulusal rezervlerin serbest bırakılmasını koordine edeceğini söylemiştir. 10 Temmuz'da Avrupa Komisyonu ve AB ülkelerinin üst düzey temsilcilerinden oluşan Enerji Birliği Görev Gücü toplandı. Toplantı sonrası yapılan açıklamada jet yakıtı tedarikinin şu ana kadar genel olarak istikrarlı kaldığı vurgulanmıştır. Ancak belirsizliğin sürdüğü ve durum hala istikrarsızlığını koruduğu belirtilmiştir.
AB'NİN ÜRETİM KAPASİTESİ
AB ithalatçı konumundayken, Hollanda Avrupa'nın en büyük ham petrol rafinerilerinden bazılarına ev sahipliği yapmaktadır. Bu rafineriler kerosen ithal edip jet yakıtı üretmektedir. AB genel olarak jet yakıtının yüzde 60 ile yüzde 70'ini karşılarken, yüzde 30-40'ını ithal etmektedir. İthal edilen miktarın yaklaşık yarısı Hürmüz Boğazı üzerinden gelmektedir.
ALTERNATİF KAYNAKLAR VE ÇÖZÜMLER
Şubat ayında çatışmalar başlayana kadar Avrupa, jet yakıtı ithalatının yaklaşık yarısı için Ortadoğu'ya bağımlıydı. Mart ayında analistler, neredeyse tamamını Ortadoğu'dan temin eden Afrika ülkelerinin en ağır darbeyi alacağını öngörmüştür. Ancak AB ülkeleri Nijerya'daki Dangote rafinerisinden ve Hindistan ile Umman'dan ithalatı artırmayı başarmıştır. Aynı zamanda Kanada gibi yeni satıcılara yönelerek tedarikin tükenmesini engellemiştir. Bu çeşitlendirme stratejisi, şimdiye kadar krizin daha da derinleşmesini önlemeyi sağlamıştır.
