NASA Ticari Uzay İstasyonu Projelerine 1 Milyar Dolarlık İhale Başlattı
NASA, 2030'da görev süresi dolacak Uluslararası Uzay İstasyonu yerine geçecek ticari uzay istasyonu projeleri için ihale sürecini başlattı. Ajans, bu geçişle yıllık 1,8 milyar dolar tasarruf sağlarken, özel sektör yörünge pazarını 2030'ların ortasında 20 milyar dolara ulaştırmayı hedefliyor. İhale sürecinde Axiom Space, Vast, Blue Origin ve Airbus destekli Starlab gibi şirketler yoğun rekabet içinde yarışıyor.
NASA, 6 Temmuz tarihinde Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) yerini alacak ticari uzay istasyonu projeleri için ilk taslak teklif çağrısını yayımladı. İstasyonun 2030 yılında emekliye ayrılmasıyla birlikte başlatılan bu devasa ihale süreci, yörünge altyapısını tamamen özel şirketlere devretmeyi amaçlıyor.
Sektör analistleri, ISS sonrası dönemin ilk aşamasında 1 ile 1,5 milyar dolar arasında bir kontrat değeri öngörüyor. NASA, mevcut 4,2 milyar dolar olan yörünge pazarının 2030'ların ortasında 20 milyar dolarlık bir ekonomiye dönüşmesini beklentektedir. Başarılı olan ticari şirketler, alçak Dünya yörüngesinin yeni gayrimenkul sahipleri ve işletmecileri konumuna geleceklerdir.
Uzay ajansı, stratejik hedefleri doğrultusunda uzayda istasyon sahibi olmaktan çıkarak ödeme yapan müşteri rolüne geçiş yapıyor. Yeni platformlar faaliyete geçtiğinde, kurum yörüngede araştırma laboratuvarı kiralamak için yıllık 400 milyon dolar bütçe ayıracaktır. ISS'nin planlanan şekilde 2030'da emekliye alınması, NASA'ya işletme maliyetlerinde yıllık 1,8 milyar dolar nakit tasarrufu sağlayacak. Bu devasa kaynaklar, Ay ve Mars üzerindeki derin uzay projelerine yönlendirilecek ve ajansın küresel rekabetteki konumunu güçlendirecektir.
NASA, sabit fiyatlı ve çoklu ödül yapısına sahip sözleşmelerle ilk geliştirme aşaması için iki veya daha fazla şirketi seçecektir. Bu çoklu seçim stratejisi, milyarlarca dolarlık pazarda rekabeti canlı tutmayı ve tekil şirkete bağlı üretim risklerini ortadan kaldırmayı sağlamaktadır.
İhale süreci ve zaman çizelgesi netleşmiş durumdadır. NASA, 9 Temmuz tarihinde sektör temsilcilerine kapsamlı bir bilgilendirme toplantısı düzenleyecek. Büyük şirketler, taslak metne ilişkin teknik geri bildirimlerini 27 Temmuz tarihine kadar resmi olarak ileteceklerdir. Nihai ihale metni ağustos ayı sonunda yayımlanacak ve şirketler, yayımlanmadan sonraki 60 gün içinde bağlayıcı tekliflerini sunacaklardır. Kazanan işletmeciler 2027 ilkbaharında açıklanması bekleniyor. İhaleyi kazanan şirketler, 2029 yılında astronotlu ilk test uçuşunu gerçekleştirmek gibi oldukça dar ve zorlu bir takvime uyum sağlamak durumundadır.
İhale şartnamesi, ticari rekabetin ötesinde ulusal güvenlik standartlarını içeren çok katı kriterler barındırmaktadır. NASA, altyapı çalışmalarını yürütecek yüklenici şirketlerin Çok Gizli seviyesine kadar sınıflandırılmış kritik bilgilere erişim sağlayacağını belirtmektedir. Tesis güvenlik izinlerine sahip olma zorunluluğu, ticari uzay istasyonlarının yalnızca sivil araştırma laboratuvarı değil aynı zamanda stratejik ulusal altyapı olduğunu göstermektedir. Bu gereklilikler, ihaleye katılacak şirketlerin yatırım maliyetlerini doğrudan artırmaktadır.
Mevcut pazarda Axiom Space, Vast, Blue Origin bünyesindeki Orbital Reef ve Airbus destekli Starlab konsorsiyumu yoğun biçimde yarışmaktadır. Axiom Space kısa süre önce serbest uçuş yapabilen ticari uzay istasyonu modülleri geliştirmek amacıyla 350 milyon dolar fon toplamıştır. Vast, Haven tesisini yörüngeye ilk fırlatarak pazara ilk giren oyuncu olmayı hedeflemektedir.
Küresel uzay ekonomisi devlet tekelinden çıkarak, özel sektörün araştırma, üretim ve turizm standartlarını belirleyeceği trilyon dolarlık bir ekosisteme dönüşmektedir. Yatırımcılar ve sektör profesyonelleri, 27 Temmuz geri bildirim tarihini ve ağustos ayındaki nihai ihale metnini yakından takip edeceklerdir. 2027 ilkbaharında yapılacak resmi sözleşme duyurusu, havacılık ve teknoloji sektörü hisseleri üzerinde belirleyici olacaktır.
