İstanbul'da modern tarım teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte topraksız tarım işletmesi sayısı 29'a ulaştı. Bu tesislerde yıllık 950 bin tondan fazla domates, biber, çilek ve mantar ile milyonlarca adet yapraklı sebze üretilmektedir. Topraksız tarım, geleneksel tarıma kıyasla yüzde 95-99 oranında su tasarrufu sağlarken, aynı alandan 6-12 kat daha fazla hasat yapılabilmektedir.
İstanbul'da modern tarım teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte topraksız tarım uygulamaları hızla gelişmektedir. İstanbul İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre, 2020 yılından sonra ivme kazanan yatırımlarla kentte faaliyet gösteren topraksız tarım işletmesi sayısı 29'a ulaşmıştır. Çatalca, Pendik, Beykoz, Büyükçekmece, Sarıyer, Çekmeköy, Silivri, Ataşehir ve Kağıthane'de bulunan bu tesislerde KOBÜKS'e kayıtlı toplam 189,5 dekarlık alanda üretim gerçekleştirilmektedir.
Mevcut işletmelerde yıllık 950 bin 712 kilogram domates, biber, çilek ve mantar üretilirken, marul, kıvırcık, maydanoz ve roka gibi yapraklı sebzelerde yıllık üretim 5 milyon 897 bin 25 adede ulaşmaktadır. Son yıllarda özel sektör yatırımları ve kamu kurumlarının AR-GE çalışmaları sayesinde kontrollü üretim sistemlerine ilgi önemli ölçüde artmıştır.
Topraksız tarımın yaygınlaşmasının temel nedenleri arasında iklim değişikliği, kuraklık, kentleşme ve teknolojik gelişmeler yer almaktadır. Kontrollü üretim sistemlerinde suyun geri dönüşümlü ve ölçülü kullanılması sayesinde geleneksel tarıma göre yüzde 95-99 oranında su verimliliği elde edilirken, daha küçük alanlarda daha fazla ürün yetiştirilebilmektedir. Üretimin tüketim merkezlerine yakın yapılması, lojistik maliyetlerini ve ürün kayıplarını azaltırken tüketicilere daha taze ürün ulaştırılmasını sağlamaktadır.
Tarım ve Orman Bakanlığı, topraksız tarım yatırımlarını çeşitli destek programları kapsamında teşvik etmektedir. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) ve Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından yürütülen IPARD Programı düşük faizli yatırım kredileri sunmaktadır. Modern sera yatırımları, otomasyon sistemleri, iklimlendirme, sulama-gübreleme üniteleri ve yenilenebilir enerji uygulamaları belirli şartlar kapsamında desteklenmektedir. Genç girişimciler ve kadın üreticiler birçok destek programında ilave puan avantajından yararlanabilmektedir.
İstanbul İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından 2022 yılında hizmete açılan İstanbul Kapalı Dikey Tarım Uygulama ve Araştırma Merkezi, Türkiye'deki öncü projeler arasında yer almaktadır. Yaklaşık 30 metre derinlikte bulunan 700 metrekarelik merkezin 320 metrekarelik bölümünde dört katlı hidroponik üretim sistemi kullanılmaktadır. Merkezde marul, fesleğen ve benzeri yapraklı sebzeler yetiştirilirken sıcaklık, nem, karbondioksit seviyesi, ışık yoğunluğu, pH ve besin çözeltisi değerleri tam otomasyon sistemiyle kontrol edilmektedir. Böylece yılın 365 günü iklim koşullarından bağımsız üretim yapılabilmektedir.
Topraksız tarım sistemlerinde bitkinin ihtiyaç duyduğu su ve besin elementlerinin kontrollü verilmesi sayesinde ürün kalitesi artmakta, toprak kaynaklı hastalık ve zararlıların büyük bölümü ortadan kaldırılmaktadır. Bazı ürünlerde yılda bir veya iki kez hasat yapılan geleneksel üretime kıyasla, topraksız tarım sistemlerinde yılda 6 ila 12 hasat gerçekleştirilebilmektedir.
Uzmanlara göre dikey ve topraksız tarım, geleneksel tarımın yerine geçen bir model değil, onu tamamlayan yenilikçi bir üretim yöntemi olarak öne çıkmaktadır. Bu sistemler depolar, kullanılmayan kapalı alanlar ve teknolojik üretim tesislerinin tarıma kazandırılmasını sağlarken, üretimin tüketim noktalarına yakın yapılmasını mümkün kılmaktadır. Böylece nakliye maliyetleri, ürün kayıpları ve karbon salımı azalmaktadır. Uzmanlar, nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu ve tarım arazileri üzerindeki baskının arttığı İstanbul gibi büyük şehirlerde, topraksız ve dikey tarım teknolojilerinin gelecekte çok daha önemli bir rol oynayacağını değerlendirmektedir.
