Aşırı Sıcaklar Küresel Tarımsal Üretim için Artan Risk Oluşturuyor
İklim değişikliği nedeniyle 2025'te küresel sıcaklıklar 1991-2020 ortalamasından 0,59 derece, Avrupa'da ise 1,17 derece artmıştır. Aşırı sıcaklar ve kuraklık, özellikle tahıl, mısır ve zeytinyağı gibi stratejik ürünlerde verim düşüşüne neden olarak gıda fiyatlarında yeni artış dalgası riskini yaratmaktadır. El Niño anomalisiyle birleşen bu etkiler, yüksek girdi maliyetleriyle kombinasyon halinde küresel gıda krizinin habercisi niteliğindedir.
Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi bünyesindeki Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan iklim değişikliği 2025'te küresel sıcaklıkları 1991-2020 ortalamasından 0,59 derece yükseltmiştir. Bu artış, "dünyanın en hızlı ısınan kıtası" olarak nitelendirilen Avrupa'da 1,17 derece düzeyinde gerçekleşmiştir. Artan küresel ısınma, Avrupa'da sıcak hava dalgalarının erkene alınmasına neden olmuş, Mayıs ayında meydana gelen olağandışı şiddetteki olayların ardından bölge son haftaları şiddetli kavrulma yaşamaktadır.
Aşırı sıcaklar insan sağlığını tehdit etmenin yanı sıra gıda üretimine de ciddi darbe vurmaktadır. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan Avrupa Ürün İzleme raporları, ilkbahar kuraklığının ardından gelen erken sıcak hava dalgalarının Batı, Orta ve Doğu Avrupa'da toprak nemini kritik seviyelere indirdiğini göstermektedir. Uzmanlar, bu yüksek sıcaklıkların El Niño anomalisiyle birleşerek bitkilerin polenleşme dönemini kısalttığını ve kök sistemlerini zayıflatarak verim potansiyelini doğrudan bozduğunu belirtmektedir.
Stratejik öneme sahip tahıllar, sıcaklık artışından en fazla etkilenen ürün grubudur. AB verilerine göre, bu yıl Avrupa genelinde toplam tahıl üretiminin geçen sezona kıyasla %3,2 ile %4 arasında gerileyeceği tahmin edilmektedir. Temel gıda maddesi olan yumuşak buğday üretiminde ise %6,2'lik bir düşüş öngörülmektedir. Kuraklıktan yoğun biçimde etkilenen mısır üretiminde ise çiftçiler stratejini değiştirmektedir. Fransa ve Balkanlar başta olmak üzere yüksek su stresi nedeniyle mısır ekim alanları daralmış, üreticiler suya daha dayanıklı ayçiçeği ve soya gibi alternatif ürünlere yönelmişlerdir. Bu eğilim sonucunda Avrupa'da ayçiçeği ekim alanlarında %14,5'lik bir artış kaydedilmiştir.
Türkiye örneği, iklim değişikliğinin etkilerinin farklı bölgelerde nasıl değişebileceğini göstermektedir. Geçen yıl zirai don ve ardından yoğun kuraklık yaşayan Türkiye'de, son dönemdeki bol yağışlar buğday üretiminde %15 ile %22 arasında rekor verim artışı sağlamıştır.
Aşırı sıcaklar hayvancılık sektörünü de yakından etkilemektedir. Yüksek sıcaklık ve nem endeksinin artması, çiftlik hayvanlarında "ısı stresi" olaylarına yol açmıştır. Veteriner hekimler ve hayvancılık birlikleri, sıcaklıklar nedeniyle yem tüketimi azalan süt ineklerinde önemli ölçüde verim düşüşü rapor etmektedir. Küresel ölçekte, El Niño'nun vurduğu Akdeniz havzasındaki zeytinlikler ve Batı Afrika'daki kakao plantasyonlarındaki üretim krizleri, Avrupa pazarına doğrudan arz eksikliği ve yüksek fiyat olarak yansımaktadır.
Tarımsal üretimdeki bu kısıtlamalar, küresel finans ve emtia piyasalarında yakından takip edilmektedir. Uluslararası tarım bankası Rabobank ve Dünya Bankası analizleri, düşüş eğilimine giren gıda fiyatlarının yeniden yukarı yönlü baskı altına girdiğini göstermektedir. Tarımsal üretimdeki daralmanın, üre gübresi fiyatlarındaki %46'yı aşan artış gibi yüksek girdi maliyetleriyle bileşmesi, nihai fiyatlara doğrudan yansımaktadır. Sıcaklıklar nedeniyle zayıflayan üretim, artan girdi maliyetleri ve El Niño'nun tetiklediği eş zamanlı ürün kayıplarının küresel tedarik zincirinde oluşturduğu baskılar, gelecek aylarda gıdada yeni bir fiyat şokuna yol açma potansiyelini taşımaktadır.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü İklim Değişikliği, Biyoçeşitlilik ve Çevre Ofisi Doğal Kaynaklar Uzmanı Hideki Kanamaru, aşırı sıcakların çiftçiler, balıkçılar, hayvancılık ve ormancılıkla iştigal edenlerin tarımsal gelirleri başta olmak üzere birçok alanda belirleyici hale geldiğini vurgulamaktadır. Kanamaru, aşırı sıcaklığın dünyayı besleyen temel gıda maddelerini şimdiden etkilediğini belirterek, "Küresel ortalama sıcaklıklardaki her 1 derecelik artışla, mısır, pirinç, soya ve buğday veriminde %6'ya varan bir düşüş gözlemliyoruz" ifadesini kullanmıştır. Çiftlik hayvanları açısından, sıcak hava dalgalarının verimliliği ve doğurganlığı azalttığını, zararlı böcek ve hastalıkların artmasını tetiklediğini dile getiren Kanamaru, ormanlarda meydana gelen yangınların şiddetlenmesi ve deniz sıcak dalgalarının küresel balıkçılık alanlarının %15'ini etkilemiş olmasının, 2013-2022 döneminde 5,6 milyon tonluk kayıp ve 6,6 milyar dolar ekonomik zararla sonuçlandığını belirtmiştir.
