Türkiye'de Doğurganlık Hızı Düşüyor, Yaşam Süresi Uzuyor
Türkiye'nin nüfus yapısı önemli bir dönüşüm geçiriyor. Doğurganlık hızı 2018'de yenileme eşiğinin altına düşerek 2025'te 1,42'ye geriledi. Buna karşılık sağlık sistemi gelişimi sayesinde ortalama yaşam süresi 78,1 yıla ulaştı ve bebek ölüm oranları önemli ölçüde azaldı.
Türkiye'nin nüfus yapısı köklü bir dönüşümün eşiğinde bulunmaktadır. Nüfusun yaşlanmadan stabil ve dengeli kalabilmesi için demografi biliminde kadın başına ortalama 2,10 çocuk gerekli görülmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2001 yılında bu oran 2,38 olarak gerçekleşirken, 2018 yılında ilk kez 2,00 sınırının altına düşmüştür. 2025 yılında toplam doğurganlık hızı 1,42'ye gerilemiş, bu da nüfus artış hızının durma noktasına yaklaştığını göstermektedir. Canlı doğum sayısı ise tarihte ilk kez 900 bin sınırının altına inmiştir.
Doğum yaşının ilerlemesi sosyoeconomik faktörlerle doğrudan ilişkilidir. Artan yaşam maliyetleri ve konuta erişimdeki zorluklar, gençlerin ekonomik olarak bağımsız hale gelmesini geciktirmektedir. Aile kurma ve çocuk sahibi olma kararları bu sebeple daha ileri yaşlara kaymaktadır. İlaveten, kadınların eğitim seviyesi yükselirken iş gücüne katılımı artmakta ve bu durum çocuk sahibi olma ihtimalini erteleyen önemli bir sosyal faktör olmaktadır. Anne olma yaşı ortalaması 2001'de 26,7 iken 2025'te 29,4'e ulaşmıştır. Benzer şekilde ilk doğumdaki ortalama anne yaşı 2014'te 25,5 iken 2025'te 27,5'e yükselmiştir. Çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması, erişilebilir kreş olanakları ve esnek çalışma modellerinin desteklenmesi, aile planlaması politikalarına olumlu katkı sağlayabilir.
Sağlık sistemi gelişimi doğurganlık hızındaki düşüşü kısmen telafi etmektedir. Bebek ölüm oranlarında önemli iyileşmeler gözlenmiştir. 2009 yılında doğan her 1000 bebekten 13,9'u yaşamını kaybederken, bu oran 2025 yılında binde 7,8'e düşmüştür. Anne-bebek sağlığına yapılan yatırımlar, yoğun bakım ünitelerinin yaygınlaştırılması ve koruyucu sağlık hizmetleri bu başarıda temel rol oynamıştır. Bebek ölüm hızındaki düşüş, Türkiye'nin gelişmişlik endeksini yukarı yönde taşımaktadır.
Türkiye'de ortalama yaşam süresi son dönemde kayda değer bir artış göstermiştir. 2021-2023 döneminde ortalama yaşam süresi 77,3 yıl olarak gerçekleşirken, 2022-2024 döneminde 78,1 yıla ulaşmıştır. İki dönem arasındaki 0,8 yıllık artış, demografik göstergeler açısından önemli bir başarı niteliğindedir. Sağlık altyapısının iyileştirilmesi ve yaşam standartlarındaki gelişmeler, bu olumlu trendin temelini oluşturmaktadır.
