Uzman Uyarıyor: Sıcak Hava Dalgalarının Sağlık Risklerini Hafife Almayın
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Cavit Işık Yavuz, El Niño etkisiyle artan sıcaklıkların sağlık üzerindeki ciddi risklerine dikkat çekti. Yüksek sıcaklık ve nemin birlikte oluşturduğu ısı stresi, hafif rahatsızlıklardan ölümcül sıcak çarpmasına kadar ilerleyebilen sorunlara yol açabiliyor. Uzman, özellikle yaşlılar, çocuklar, hamileler ve kronik hastalığı bulunanların daha fazla risk altında olduğunu belirtti.
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cavit Işık Yavuz, dünyada giderek artan sıcaklık dalgalarının insan sağlığı üzerindeki tehlikeli etkileri hakkında önemli uyarılarda bulundu. El Niño olayının etkisiyle dünyanın birçok bölgesinde aşırı sıcaklar kaydedilirken, Avrupa'da çeşitli tedbirler uygulanmaya başlanmış ve bazı bölgelerde kırmızı alarm seviyesine ulaşılmıştır.
Prof. Dr. Yavuz, Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün uyarılarına vurgu yaparak, yalnızca sıcaklık değil, yüksek nem oranının da ciddi sağlık riskleri oluşturduğunu açıklamıştır. Sıcaklık ve nem oranının aynı anda artması, vücudun çevresel koşullara uyumunu zorlaştırarak "ısı stresi" adı verilen bir süreci tetiklemektedir. Bu durum, hafif rahatsızlıklardan sıcak çarpması ve hatta komaya kadar ilerleyebilen ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Vücut, terleme yoluyla kendini serinletmeye çalışırken önemli miktarda su ve mineral kaybetmektedir.
Aşırı sıcakların yol açabileceği sağlık sorunları, güneş yanıkları, isilik ve ekstremelerde şişlik gibi hafif belirtilerden sıcak çarpması gibi hayati tehlike oluşturabilen tablolara kadar uzanmaktadır. Bacaklarda ve kollarda oluşan sıcak krampları, vücudun sıcak stresinden etkilenmeye başladığını gösteren erken uyarı işaretleridir.
Bu belirtilerin ortaya çıkması halinde sıvı tüketiminin acilen artırılması gerekmektedir. Sağlıklı bir yetişkin, sıcak hava dalgaları döneminde günde 2,5 ila 3 litre su içmelidir. Dünya Sağlık Örgütü de her saat başı en az bir bardak su tüketilmesini ve su alımının gün içine yayılmasını önermektedir. Kafeinli, şekerli ve alkollü içecekler tüketilmemelidir; zira kafeinli içecekler idrarı artırarak daha fazla su kaybına neden olabilir.
Sıcak hava dalgaları acil servis başvurularında belirgin bir artışa yol açmaktadır. Sıcak kramplarının ardından gelişen sıcak bitkinliği daha ciddi bir tablodur. Bu aşamada sıcaklık, kişiyi bitkin ve ayağa kalkamayacak duruma getirebilir. Özellikle kalp, diyabet ve böbrek hastalığı bulunan kişilerde acil servis başvuruları önemli ölçüde artabilir. Doğrudan sıcak çarpması gibi komaya kadar gidebilen ağır tablolar ortaya çıkabilir; bu durumda vücudun ısı düzenleme mekanizmaları bozulur ve hayati tehlike başlar. Bilinç kaybı gerçekleşebilir ve bu durum acil tıbbi müdahale gerektiren kritik bir haldır. Ayrıca, sıcak hava dalgaları hava kalitesini olumsuz yönde etkileyerek, özellikle solunum yolu hastalığı bulunan kişilerde şikayetleri artırabilir.
Yaşlılar, çocuklar, hamileler ve kronik hastalığı bulunan kişiler aşırı sıcaklardan daha fazla etkilenmektedir. Vücudun sıcaklığa uyum kapasitesi kişiden kişiye farklılaşmaktadır. 65 yaş üstü bireylerde bu kapasite belirgin şekilde azalmıştır. Çocuklarda ise bu adaptasyon sistemi henüz tam gelişmemiştir. Gebelerde vücudun yaşadığı fizyolojik değişiklikler nedeniyle sıcakların etkileri daha belirgin hissedilir. Böbrek, karaciğer ve kalp hastalığı bulunan kişiler aşırı sıcaklardan çok daha hızlı ve daha ciddi şekilde etkilenebilir.
Preventif önlemler kapsamında, vatandaşlara güneş ışınlarının en etkili olduğu saatlerde dışarı çıkmamalarını tavsiye edilmektedir. Kapalı ortamların serin tutulması da önem taşımaktadır. Ev ve iş yerlerinde klima kullanımında 20-25 derece aralığı uygun kabul edilirken, yaşam alanlarında ideal sıcaklık 22-23 derece olarak belirtilmektedir.
El Niño'nun etkisiyle Türkiye'de de sıcaklıklar artabilir. Bu bağlamda, sıcak havalarda çocukları, yaşlıları ve evcil hayvanları klima açık olsa bile araç içerisinde bırakmamak kritik bir kuraldır. Dışarıdaki hava sıcaklığı 27 derece iken, araç içi sıcaklığı kısa sürede çok daha yüksek seviyelere ulaşabilir.
Sıcak çarpmasının belirtileri kesinlikle ciddiye alınmalıdır. Bitkinlik, halsizlik, bulantı, kusma ve baş ağrısı ilk uyarı işaretleridir. Bilinç bulanıklığı, bayılma veya nöbet gibi ciddi belirtiler ortaya çıktığında, vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
