Tahran, Trump'ın İran Mutabakatı Hakkındaki Taviz İddialarını Reddetti
Washington yönetimi, geçen hafta yayımlanan İran mutabakatı sonrasında yeni tavizler aldığını iddia ederken, Tahran bu iddiaları kesin bir şekilde reddetmiştir. Taraflar arasındaki temel anlaşmazlıklar nükleer denetimler, dondurulmuş varlıkların kullanımı ve Hürmüz Boğazı geçiş ücretlerine odaklanmaktadır. Piyasa analistleri, Trump yönetiminin artan inandırıcılık sorunlarını fiyatlamalarına yansıtmaktadır.
NÜKLEER DENETİMLER ÜZERİNDEKİ UYUŞMAZLIK
Geçen hafta yayımlanan İran mutabakatı metninin ardından Washington yönetimi müzakerelerde yeni tavizler elde ettiğini iddia etmektedir. Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance ve BM Büyükelçisi Michael Waltz, İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetçilerine koşulsuz erişim izni verdiğini duyurmuştur. Trump, nükleer dürüstlük konusunda kapsamlı bir anlaşmaya ulaştıklarını öne sürmüştür.
Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Baghaei, bu iddiaları kesin bir dille reddetmiştir. Baghaei, ağır hasar gören nükleer tesislere hiçbir ülkenin erişim izni alamayacağını ve tüm teknik çalışmaların mevcut prosedürler dahilinde devam edeceğini açıklamıştır. BM Büyükelçisi Ali Bahreini de Amerikan iddialarını tek tek reddetmiştir. Nitekim IAEA'nın bölgede halihazırda sınırlı erişim hakkı bulunmaktadır. Kapsamlı yerinde denetimler, Trump'ın daha önce iptal ettiği Obama dönemindeki nükleer anlaşmanın temel unsurlarından biriydi. Waltz, daha sonra kontrolün müzakere aşamasında olduğunu itiraf etmiştir.
DONDURULMUŞ VARLIKLAR VE KONTROL MEKANİZMASI
Washington yönetimi, barış anlaşması kapsamında serbest bırakacağı milyarlarca dolarlık varlığın sadece Amerikan ürünleri alımında kullanılacağını iddia etmektedir. Başkan Yardımcısı Vance, müzakereci Jared Kushner'ın hazırladığı plana göre, para ABD ve Katar ortaklaşa onaylayacak ve varlıkların sadece ülke halkının doğrudan yararına olacak şekilde, Amerikan tarım ürünleri ve tıbbi malzemeleri satın almak amacıyla kullanılacağını bildirmiştir. Trump, paranın tamamen ABD heyeti kontrolünde olacağını ve sadece Amerikan şirketlerinden gıda ve tıbbi malzeme alımı yapılacağını belirtmiştir.
Bununla birlikte, İran BM Büyükelçisi Bahreini, varlıklar üzerinde sadece bağımsız devlet kurumlarının karar vereceğini ve hiçbir yabancı ülkenin sürece müdahil olamayacağını vurgulamıştır. Kongredeki koyu muhafazakar kesimler ise yönetimin verdiği kapsamlı finansal tavizlerden şikayetçidir.
HÜRMÜZ BOĞAZI GEÇİŞ ÜCRETLERİ
Mutabakat metni, küresel ticari gemilerin stratejik Hürmüz Boğazı üzerinden 60 gün boyunca tamamen ücretsiz geçiş yapabileceğini belirlemektedir. Ancak yetkililer, bu sürenin ardından ne olacağı konusunda anlaşamamıştır. Trump, hem G7 zirvesinde hem de müteakiben, boğazın sonsuza dek tamamen ücretsiz hizmet vereceğini iddia etmiştir.
Genel olarak, taraflar arasındaki temel anlaşmazlıklar nükleer denetimler ve dondurulmuş varlıkların harcanması etrafında şekillenmektedir. Piyasa analistleri ve küresel yatırımcılar, Trump yönetiminin giderek artan inandırıcılık sorunlarını ve İran mutabakatı sürecini fiyatlamalarına yansıtmaktadır.
