İran savaşı nedeniyle yükselen gübre fiyatları son gelişmelerle geriş eğilimine girmiştir. Orta Doğu'dan gelen sevkiyatların hızlanması ve Hindistan'ın stok güçlendirmesi piyasada normalleşme sinyalleri göstermektedir. Ancak uzmanlar, gerilemenin iç piyasalara yansıması ve risklerin tamamen ortadan kalkması için erken olduğu uyarısında bulunmaktadır.
Küresel Gübre Piyasasında Gerilim Azalıyor
İran savaşı sırasında küresel tarım piyasalarının en büyük endişelerinden biri gübre arzı ve tedarikinde yaşanabilecek kesintilerdi. Dünya üre ve azotlu gübre ticaretinin önemli bir bölümünün Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşmesi, çiftçiler ve ithalatçı ülkeler açısından ciddi bir risk oluşturmuştu. Ancak son gelişmeler, piyasalarda tansiyonun düştüğüne işaret etmektedir.
Tayland Gübre ve Tarımsal Girdi Tedarikçileri Birliği Başkan Yardımcısı Thepvit Teosuratkul'a göre, Orta Doğu'dan gelen gübre sevkiyatları yeniden hız kazanmaya başlamıştır. Özellikle üre arzında yaşanan sıkışıklık önemli ölçüde hafiflemişdir. Suudi Arabistanlı üreticilerin geliştirdikleri lojistik çözümler sayesinde doğu bölgelerindeki ürünler kamyonlarla Kızıldeniz limanlarına taşınmakta ve buradan ihracata devam edilmektedir. Bu gelişme, arz zincirinin tamamen kopmasını önleyen önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir ve savaş döneminde sert yükselen fiyatların geriş eğilimine girmesine katkı sağlamaktadır.
Fiyatlardaki Gevşeme
Piyasadaki ilk etki fiyatlarda görülmektedir. Tayland sektör temsilcilerine göre, özellikle azotlu ve üre bazlı gübreler fiyat düşüş eğilimine girmiştir. NP ve NPK gübrelerinde ise fiyatlar şimdilik dengeli durumdadır. Önümüzdeki aylarda bu ürünlerde de aşağı yönlü hareketlerin devam edebileceği değerlendirilmektedir. Ancak, dağıtıcıların önemli bölümü halen savaş döneminde yüksek fiyatlardan alınan stokları eritmeye çalıştığından, çiftçilerin bu düşüşü hemen hissetmesi beklenmemektedir. Bu nedenle uluslararası piyasalardaki gerilemenin iç piyasalara yansıması zaman alacak gibi görünmektedir.
Hindistan'ın Hazırlık Adımları
Küresel gübre piyasasındaki normalleşmenin bir diğer işareti Hindistan'dan gelmiştir. Hindistan hükümeti, üre, DAP ve sülfür taşıyan dört gemi son haftada Hürmüz Boğazı'nı geçerek ülke limanlarına doğru yola çıktığını açıklamıştır. Sevkiyatlar Krishnapatnam, Kakinada, Paradeep ve Mundra limanlarına ulaştırılacaktır. Bu ürünler, dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden biri olan Hindistan'ın tarımsal üretim sezonundaki ihtiyacını karşılama açısından kritik önem taşımaktadır.
Veriler, Hindistan'ın olası arz risklerine karşı hazırlıklı olduğunu göstermektedir. 22 Haziran itibarıyla ülkenin toplam gübre stoku 19,6 milyon tona ulaşırken, geçen yıl aynı dönemde bu rakam 16,9 milyon ton seviyesindeydi. Kriz sonrası dönemde yerli üretim 13,3 milyon tona çıkarken, ithalat 4,4 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca, Hindistan'ın kharif sezonu için şimdiden 9 milyon tondan fazla üre ve fosfor-potasyum bazlı gübre bağlantısı yaptığı bildirilmektedir.
Tarım Piyasaları İçin Anlamı
Son haftalarda İran savaşı nedeniyle üre fiyatlarında ve amonyak, sülfür piyasalarında yaşanan sert yükselişler küresel gıda arzı açısından önemli bir risk olarak görülmüştü. Gübre maliyetlerindeki artış, çiftçilerin kullanım miktarını azaltmasına ve bunun da verim kayıplarına yol açabileceği endişesine neden olmuştu. Şimdi ise piyasa, savaş kaynaklı risk priminin bir bölümünü geri vermeye başlamış görünmektedir.
Bununla birlikte, uzmanlar gelişmelere karşı temkinli yaklaşmaktadır ve tamamen rahatlamak için henüz erken olduğu görüşündedir. Gübre piyasasında kriz korkusu azalsa da, dünya tarımı enerji, jeopolitik ve iklim üçgenindeki kırılganlığını korumaya devam etmektedir.