SGK, 2025 yılında 185 bin 561 sahte sigortalı tespit ederek mücadelesini sürdürmektedir. Sahte sigorta yapanlar emekli aylıklarının iptalinden hapis cezasına kadar ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalmaktadır. Eksik gün tamamlamak isteyenler için isteğe bağlı sigorta yasal ve güvenli bir alternatiftir.
Türkiye'de sahte sigorta sorunu ciddi bir boyuta ulaşmıştır. Son dönemde Yalova'dan gelen bir örnek olay, bu sorunun bireyler üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne sermektedir. Bir vatandaşın eşi 1,5 yıl önce emekli olduktan sonra, emekli aylığının kesildiğini öğrenmiştir. SGK müdürlüğünde yapılan incelemede, eşinin emeklilik öncesinde 300 günlük priminin usulsüz olarak iptal edildiği ve bu durumun emekli aylığının kesilmesine neden olduğu tespit edilmiştir.
Türkiye'de iki türlü sahte sigorta uygulaması yaygındır. Birincisi, fiilen çalışılmaksızın eş dosta ait iş yerlerinde sigortalı gösterilmesidir. İkincisi ise doğrudan sahte sigorta yapmak amacıyla kurulmuş iş yerleri üzerinden kişilerin sigortalı gösterilmesidir. Kanun hükümlerine göre, 4/a (eski SSK) statüsünde sigortalı olmak için fiili çalışmaya dayalı bir iş ilişkisinin bulunması zorunludur. SGK'ya prim ödenmesi tek başına bu gerekçeyi karşılamaz. Ayrıca, doğrudan sahte sigorta amacıyla kurulan şirketler vatandaşlardan topladıkları parayı SGK'ya yatırmamaktadırlar.
Sosyal Güvenlik Kurumu, 2016 yılından itibaren sahte sigorta ile mücadele için sistematik bir proje yürütmektedir. Yaklaşık 100 parametre kullanarak milyonlarca iş yerini risk sınıflandırmasına tabi tutmaktadır. 2016 yılında sahte iş yerlerinin ortalama faaliyet süresi 1022 gün iken, 2025 yılında bu süre 360 günün altına düşmüştür. Proje kapsamında toplam 3 bin 273 sahte iş yeri (bunun 323'ü 2025'te) ve 245 bin 740 sahte sigortalı (38 bin 769'u 2025'te) tespit edilmiştir. Sosyal güvenlik denetmenleri tarafından yapılan denetimler ise 2025 yılında 2 bin 80 sahte iş yeri ve 146 bin 792 sahte sigortalı tespit etmiş, böylece yıllık toplam 185 bin 561 kişiye ulaşılmıştır.
Sahte sigorta yapanlar ağır yasal ve maddi sonuçlarla karşı karşıya kalmaktadır. Fiilen çalışmadığı halde sigortalı gösterilen kişilerin bu döneme ait sigorta prim günleri iptal edilir ve yatırılan primler boşa gider. İlgili dönemde SGK üzerinden sağlık hizmeti alanlar tüm tedavi masraflarını faiziyle geri ödemek zorunda kalır. Sahte sigortalılık emeklilik öncesinde tespit edilenler nispeten daha şanslıdır. Ancak emekli olduktan yıllar sonra ortaya çıkan sahte sigortalılık durumlarında sonuçlar çok daha ağırdır. Emekli aylıkları iptal edilir, emeklilik tarihinden tespit tarihine kadar ödenen tüm aylıklar faiziyle geri istenir. Emeklilik sonrasında sağlık hizmetinden yararlanılmışsa, tedavi masrafları da faiziyle talep edilir. Eksik günleri tamamlamak için kişilerin çalışması veya isteğe bağlı sigorta primi ödemesi gerekir.
Fiilen çalışmayan kişileri sigortalı gösteren işverenler ciddi cezai müeyyidelelerle yüzleşirler. Türk Ceza Kanunu'nun resmi belgede sahtecilik, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan ve özel belgede sahtecilik hükümleri uyarınca savcılığa sevk edilen işverenler 2 ile 5 yıl arasında hapis cezasına çarptırılabilir. İdari açıdan ise, sahte sigortalı gösterdikleri her ay için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır.
Emeklilik koşullarını tamamlamak isteyen kişiler sahte sigorta yerine isteğe bağlı sigorta yaptırmalıdır. İsteğe bağlı sigorta 4/b (BAĞ-KUR) statüsüne dahil olup, herhangi bir işte çalışmayanlar için yasal bir yoldur. Ancak isteğe bağlı sigorta yapılırken 1260 günün altında kalınması mutlaka sağlanmalıdır. Zira emeklilik koşulları, son 7 yıllık hizmet süresi hangi statüde geçmişse o statünün kurallarına göre belirlenir. İsteğe bağlı sigorta süresi 1260 günü aşarsa SSK'dan emeklilik hakkı tamamen ortadan kalkar. Eksik günleri tamamlamak için isteğe bağlı sigorta yetersiz kalırsa, kişilerin 4/a statüsünde fiili olarak çalışması gerekir. Mümkünse askerlik ve doğum borçlanması haklarından faydalanılmalıdır.
