Mutfak Sektöründe İthalatın Ağırlığı Artıyor, Üretim Çin'e Kaymaya Başladı
Türkiye'nin endüstriyel mutfak ve ev mutfak eşyaları sektörü ciddi gerileme yaşıyor. Paslanmaz çelik ithalatına uygulanan ek vergiler maliyetleri artırırken, üretim Çin'e kaymaya başlamış ve istihdam kayıpları yaşanmaktadır. Sektör, ilave gümrük vergisinin acilen kaldırılmasını talep etmektedir.
Türkiye'nin toplam ihracatı 2025 yılının ilk beş ayında değer bazında yüzde 1,2 artış gösterirken, miktar bazında yüzde 7,1 azalış kaydetti. Ancak endüstriyel mutfak sektörü bu dönemde ciddi kayıplarla karşı karşıya bulunmaktadır. Haziran başı itibarıyla sektörün ihracatı miktar bazında yüzde 17,6, değer bazında ise yüzde 7,7 gerileme yaşadı. Ev ve mutfak eşyaları sektörü de benzer şekilde miktar bazında yüzde 10,51, değer bazında yüzde 8'i aşan kayıplar kaydetmiştir.
Sektör kaynaklarına göre, ihracat hacmindeki düşüş hızlandıkça ithalatın artmaya başlaması endişe verici bir gelişmedir. Paslanmaz çelik hammaddesine uygulanan ek vergiler sektörün rekabet gücünü önemli ölçüde zayıflatmıştır. Yüzde 12'lik gümrük vergisi üzerine eklenen 4 puanlık anti-damping uygulaması, Türk üreticisinin maliyetlerini itibarı arttırmış ve markalar nihai ürünleri doğrudan Çin'den ürettirip ithal etmeye yönelmiştir. Bu durum büyük firmalarda dahi yüzlerce kişinin işten çıkarılmasına neden olmuştur. Sektör liderlerinden birinin son dönemde 350-400 çalışanla yollarını ayırdığı bildirilmiştir.
Çin kaynaklı ithalatın hızla büyümesi sektörün temel sorunu haline gelmiştir. Geçen yıl yaklaşık 1 milyar dolarlık züccaciye ve endüstriyel mutfak eşyası ithalatı yapıldığı ve bu yılın ilk dönemlerinde bu tutarın üzerine 1 milyar dolar daha eklenebileceği tahmin edilmektedir. Sektör kaynaklarının ifadesiyle, yalnızca Türk şirketleri değil, Avrupalı markaların da üretimleri Çin'e kaymıştır. Birçok Avrupalı firma Çin'de üretim yaptırıp ardından ürünleri Alman veya İtalyan markası olarak pazara sunmaktadır. Motorundan yedek parçasına kadar çeşitli kalemde Çin'in payı hızla büyümektedir.
Özellikle paslanmaz çelik yoğun kullanılan çatal, kaşık ve bıçak üretiminde kârlılık ciddi şekilde erimektedir. Bu ürün grubundaki üreticiler zaten düşük kâr marjlarıyla çalışmaktaydılar ve paslanmaz çeliğe gelen vergiler sonrasında ayakta kalmak önemli ölçüde zorlaşmıştır. Türkiye'de bu alanda faaliyet gösteren üretici sayısı hızla azalmaktadır. Set çatal, kaşık ve bıçak ürünü satan markaların çoğu zaten yurt dışında üretim yaptırırken, iç piyasada üretim yapanlar da kısa vadede bitebilir durumuna gelmiştir.
Ureticiler, anti-damping uygulamasının kısa vadede kaldırılmasının zor olduğunu ancak yüzde 12'lik ilave gümrük vergisinin acilen gözden geçirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. İç pazarda hâlâ yüzde 3-5 seviyesinde bir büyüme olmasına rağmen, ithal ürünlerin payı sürekli yükselmektedir. Maliyet baskısı azaltılmazsa, önümüzdeki dönemde hem üretim hem ihracat tarafında daha ciddi kayıplar yaşanacağı uyarısı yapılmaktadır. Sektörün STK başkanları tabloyu açıklamak üzere yakın günlerde Ankara'ya gitmeyi planlamaktadırlar.
Maliyet artışlarını fiyatlara yansıtmak zorunda kalan üreticiler, yüzde 12 oranında zam yaptıklarına rağmen değer bazında yüzde 8 geridedir. Körfez ülkelerine gönderilmeyi bekleyen siparişler depolarda beklemiştir. Alıcılar finansman ve fiyat sorunları nedeniyle malları çekememektedir. Sadece bir firmanın 2,1 milyon dolarlık paketlenmiş ürünü bu bekleyişte bulunmaktadır.
Sadece paslanmaz çelikten sofra ve mutfak eşyası ithalatı 2025 yılının ilk dört ayında geçen yılın tamamının yüzde 44,5'ine ulaşmıştır. Çin'in bu ürün grubundaki payı 8 puandan fazla yükselmişse de tüm endüstriyel mutfak eşyaları ithalatı 2024 yılında 647 milyon dolarken, 2025 yılının ilk dört ayında 239 milyon dolara ulaşmıştır. Bu durum geçen yılın yüzde 37'sine ilk dört ayda ulaşıldığını göstermektedir.
